Triada uprawnień właściciela

Przedmiotem własności może być tylko rzecz (ruchoma lub nieruchomość).

Tradycyjnie wyróżnia się 3 uprawnienia właściciela:

1. posiadanie (ius possidendi)
   
2. korzystanie, a w nim:
   
   1. używanie rzeczy (ius utendi)
      
   2. pobieranie pożytków
      
   3. i innych dochodów (ius fruendi)
      
   4. zużycie rzeczy (ius abutendi)
      
3. rozporządzanie rzeczą (ius disponendi) a w nim:
   
   1. wyzbycie się własności (skutkujące przejściem prawa na inne podmioty)
      
   2. obciążenie własności
      
   3. zniesienie własności
      

Są to prawa skuteczne erga omnes = właściciel może wykonywać swoje uprawnienia z wyłączeniem innych osób. Uprawnienie właściciela = obowiązek O3 (powstrzymania się od ingerencji w sferę własności).

Granice korzystania z uprawnień właściciela wyznacza:

• ustawa (np. immisje – art. 144 k.c., stan wyższej konieczności art. 142 k.c., ustanowienie drogi koniecznej art. 145 k.c.),
  
• zasady współżycia społecznego (tylko w absolutnie wyjątkowych przypadkach),
  
• społeczno–gospodarcze przeznaczenie prawa (inaczej można wykorzystać nieruchomość położoną na wsi, a inaczej w mieście, np. jeśli chodzi o dopuszczalność hodowli pszczół.
  

1. Uprawnienie do posiadania rzeczy:

• mimo że nie zostało wyraźnie wymienione w art. 140 k.c. jest jednym z podstawowych uprawnień wchodzących w skład prawa własności prawa własności
  
• chodzi o posiadanie samoistne (skoro posiadaczem samoistnym jest ten kto rzeczą włada jak właściciel, oczywistym jest że z reguły posiadaczem samoistnym będzie właśnie właściciel),
  
• warto też pamiętać, że posiadania nie traci się przez oddanie drugiemu rzeczy w posiadanie zależne
  

2. Uprawnienie do korzystania z rzeczy:

Art. 140 k.c. jako przykład korzystania wymienia jedynie pobieranie pożytków i innych dochodów z rzeczy, co nie oznacza że pozostałe elementy wchodzące w skład korzystania nie są w polskim prawie uważane za elementy prawa własności. W skład uprawnienia do korzystania wchodzą:

1. używanie rzeczy – chodzi tu o takie używanie któr nie polega na czerpaniu dochodów z rzeczy (np. korzystanie z lokalu przez zamieszkiwanie, używanie pojazdu podczas jazdy, czy maszyn podczas ich pracy),
   
2. pobieranie pożytków – obejmuje pożytki naturalne (a więc płody i inne odłączone części składowe stanowiące normalny dochód z rzeczy – np. wyrąb drzewa w lesie, zbiór płodów rolnych, wydobycie żwiru) o ile oczywiście rzecz przynosi takie pożytki, oraz pożytki cywilne (czyli dochody, jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku cywilnoprowanego – np. czynsz najmu lub dzierżawy.
   
3. pobieranie innych dochodów z rzeczy (przywołane w art. 140 k.c. in fine) – chodzi o dochody inne niż pożytki naturalne i cywilne, wskazuje się że będą mieścić się tu np. zagospodarowanie drzew stanowiących wiatrołomy, czy odłów ryb z wysychającego stawu - nie stanowią one normalnych przychodów (pożytków) niemniej jednak z pewnością stanowią dla właściciela dochód.
   
4. zużycie i przetworzenie rzeczy – w przypadku wielu rzeczy (lekarstw, żywności) ich zużycie stanowi podstawowy sposób korzystania z nich, przetworzenie rzeczy obejmuje również np. połączenie jej z innymi, dyskusyjne jest natomiast czy zniszczenie rzeczy mieści się w korzystaniu czy też w rozporządzaniu rzeczą
   

3. Uprawnienie do rozporządzania rzeczą = Celem czynności rozporządzających może być przeniesienie, obciążenie lub zniesienie prawa własności.

• wyzbycie się prawa własności – obejmuje uprawnienie do przeniesienia własności i do rozporządzenia własnością na wypadek śmierci, skutkujące pochodnym, translatywnym nabyciem prawa własności, formą wyzbycia się własności jest również zrzeczenie się własności (w chwili obecnej trwają prace nad uregulowaniem tej instytucji po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 179 k.c. i złożeniu przez Prezydenta veta wobec ustawy nowelizującej). Jeśli chodzi natomiast o porzucenie rzeczy, mimo iż ustawa mówi o "wyzbyciu się" własności w ten sposób, kwalifikuje się je jako sposób "zniesienia" prawa własności por. lit. c.
  
• obciążenie własności – obejmuje przede wszystkim ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych, jeśli chodzi natomiast o ustanowienie praw obligacyjnych, jakkolwiek właściciel ma pełne prawo do zawierania umów dotyczących rzeczy, to neguje się skutek takich umów w postaci "obciążenia" rzeczy będącego elementem rozporządzenia nią (E.Gniewek).
  
• zniesienie prawa własności – tutaj w grę wchodzą dwie sytuacje, wskazane już wcześniej porzucenie rzeczy ruchomej oraz niewątpliwie zniszczenie rzeczy.
  

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Obsługa prawna firm tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl

Testament alograficzny

(art. 951 Kodeksu cywilnego)

Alograficzny = testament zwykły, ustnie wobec wójta (ale nie jest to testament ustny. Ustny jest test. szczególnym).

Wymogi:

• Ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego,
  
• W obecności 2 świadków
  
• Oświadczenie spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia,
  
• Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków,
  
• Protokół podpisują spadkodawca (jeśli nie może się podpisać to zaznacza się to w protokole), osoba wobec której wola została oświadczona (urzędnik) oraz świadkowie.
  
• Nie mogą w ten sposób sporządzić testamentu osoby głuche lub nieme.
  

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Spadki tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl

Termin

Termin = zastrzeżenie, które uzależnia powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej od zdarzenia przyszłego i pewnego.

Rodzaje terminów:

• początkowy –uzależnia powstanie skutku prawnego z nadejściem zdarzenia przyszłego i pewnego
  
• końcowy –uzależnia ustanie skutku prawnego z nadejściem zdarzenia przyszłego i pewnego.
  

Zasady obliczania terminu

• Termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia, jeżeli jednak początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczeniu terminu dnia, w którym zdarzenie to nastąpiło
  
• Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.
  
• Jeżeli termin jest oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca, rozumie się przez to 1, 15 lub ostatni dzień miesiąca. Termin półmiesięczny jest równy 15 dniom.
  
• Jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc = 30 dni, a 1 rok = 365 dni.
  
• Jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa następnego dnia (oczywiście sobota nie jest dniem ustawowo wolnym od pracy)
  

Odpowiednie stosowanie przepisów o warunku.

• Do terminu początkowego stosuje się odpowiednio przepisy o warunku zawieszającym
  
• Do terminu końcowego zaś przepisy o warunku rozwiązującym.
  

Zastrzeżenie terminu jest niedopuszczalne:

• gdy zakaz wynika z ustawy (np. art. 157 KC, 962 KC, 1018 § 1 KC);
  
• gdy zakaz wynika z właściwości czynności prawnej (np. zawarcie małżeństwa)
  

Łączenie terminu z warunkiem

W praktyce termin często łączy się z warunkiem, co czego dochodzi, gdy:

a) nadejście terminu jest wprawdzie pewne, ale niepewna jest chwila jego nadejścia

b) nadejście terminu nie jest wprawdzie pewne, ale w razie jego nadejścia pewna jest jego chwila

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Obsługa prawna firm tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl

 

Rodzaje szkody majątkowej

Szkoda = powstała wbrew woli poszkodowanego różnica między obecnym jego stanem majątkowym a tym, jaki istniałby gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Szkoda majątkowa obejmuje:

• stratę rzeczywistą jaką poniósł poszkodowany w mieniu (damnum emergens); polega albo na uszczupleniu aktywów albo na powiększeniu pasywów (nie jest z kolei stratą tzw. ubytek naturalny – powstały w następstwie topnienia, wysychania, etc),
  

• utratę korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (lucrum cessans).
  

Szkoda majątkowa może mieć postać:

• szkody na mieniu = bezpośredni uszczerbek składnika majątkowego poszkodowanego,
  
• szkody na osobie = naruszeniu dóbr osobistych, w następstwie którego dochodzi – obok albo wespół z wyrządzeniem krzywdy – do negatywnych następstw w majątku tej osoby.
  

Utracone korzyści = jedna z postaci szkody.

Szkoda ma tu zawsze charakter hipotetyczny. Porównanie 2 majątków.

Ujemny interes umowny = szkoda wynikła z niedojścia um. do skutku (tzw. culpa in contahento).

Obejmuje to, co by strona miała – a więc hipotetycznie – gdyby nie podejmowała działań zmierzających do zawarcia niedoszłej um. do skutku. ( damnum emergens - wszystkie koszty, jakie poniósł poszkodowany, licząc na zawarcie um., np.: koszty przejazdu, zwrotu rzeczy danych na poczet zamierzonej um.. Należy ją przeciwstawić szkodzie, jaka jest następstwem niewykonania zawartej um. (tzw. szkoda w ramach dodatniego interesu umownego).

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Obsługa prawna firm tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl

  

Szczególne rodzaje sprzedaży

Sprzedaż na raty:

Strony = przedsiębiorca (sprzedawca) i os. fizyczna będąca konsumentem (kupujący)

Przedmiot um. = rzecz ruchoma,

Cena płatna w ratach.

Wydanie rzeczy przed całkowitym zapłaceniem ceny.

Przepisów o sprzedaży na raty nie stosujemy, gdy kupujący nabył rzecz w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, a cena ma być płacona w ustalonych umową ratach.

Termin płatności rat = termin zastrzeżony na korzyść dłużnika = kupujący może płacić przed upływem terminu.

Natychmiastowa wymagalność całej ceny = na wypadek uchybienia terminom płatności rat. Takie zastrzeżenie jest skuteczne tylko, gdy:

• zostało uczynione na piśmie przy zawarciu um.,
  
• kupujący jest w zwłoce z zapłatą co najmniej 2 rat (nie muszą to być kolejne raty)
  
• na łączną sumę przewyższającą 1/5 cześć ceny.
  

Odstąpienie od um. przez sprzedawcę = gdy:

• kupujący jest w zwłoce z zapłatą co najmniej 2 rat, a
  
• łączna suma zaległych rat przekracza 1/5 umówionej ceny
  
• pomimo wyznaczenia przez sprzedawcę dodatkowego terminu do ich uiszczenia, kupujący nie uczynił tego.
  

W obu przypadkach postanowienia umowne nie mogą być mniej korzystne dla kupującego.

Przepisy dot. sprzedaży na raty mają odpowiednie zastosowanie do um. sprzedaży, przy których kredytowanie kupującego odbywa się na innych zasadach – kredyt na zakupy ratalne.

Zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej:

Sprzedawca zastrzega prawo własności sprzedanej rzeczy ruchomej do momentu uiszczenia całości ceny. Jest to sposób zabezpieczenia interesów sprzedawcy, zapobiegający swobodnemu rozporządzaniu rzeczą przez kupującego.

W razie wątpliwości uważa się, że przeniesienie własności na podstawie um. zawierającej podobne zastrzeżenie nastąpiło pod warunkiem zawieszającym.

Forma = Zastrzeżenie własności rzeczy wydanej kupującemu powinno mieć formę pisemną (ad probationem), a jeżeli ma być skuteczne wobec wierzycieli kupującego wymagana jest data pewna (forma ad eventum).

Sprzedaż na próbę = kupujący ma możliwość zwrotu sprzedawcy przedmiotu sprzedaży, jeżeli nie uzna go za dobry.

Um. warunkowa. W razie wątpliwości poczytuje się ją za zawartą pod warunkiem zawieszającym, że kupujący uzna przedmiot sprzedaży za dobry. Decydujące znaczenie ma w tym względzie subiektywne przekonanie kupującego.

Jeżeli strony nie ustaliły terminu próby lub zbadania rzeczy, odpowiedni termin może wyznaczyć sprzedawca.

Po odebraniu rzeczy przez kupującego i braku jego oświadczenia we właściwym terminie (oznaczonym umownie lub przez sprzedawcę) uważa się, że uznał on przedmiot sprzedaży za dobry.

Prawo odkupu

Jest to zastrzeżenie umowne w umowie sprzedaży, które nadaje sprzedawcy uprawnienie po upływie określonego czasu do żądania od kupującego powrotnego przeniesienia własności rzeczy sprzedanej na sprzedawcę.

-     Można zastrzec prawo odkupu na rzecz O3.

-    Stwarza po stronie kupującego obowiązek powstrzymania się od czynności, które w przyszłości mogłyby uniemożliwić wykonanie prawa odkupu. Ograniczenia te mają jednak wyłącznie charakter obligacyjny – jeżeli w następstwie czynności zrealizowanych przez kupującego uprawniony nie będzie mógł wykonać prawa odkupu, może domagać się przywrócenia stanu poprzedniego, a jeśli jest to niemożliwe, domagać się od zobowiązanego odszkodowania na zasadach art. 471 KC (odpowiedzialność kontraktowa).

-    Zastrzeżenie takie może znaleźć się w samej umowie sprzedaży, jak i w późniejszym porozumieniu.

-    Prawo odkupu zastrzec można maksymalnie na okres 5 lat. W razie zastrzeżenia terminu dłuższego ulega on ex lege skróceniu do 5 lat.

-    Prawo odkupu realizuje się poprzez oświadczenie złożone kupującemu. Oświadczenie musi być złożone w formie jakiej przepisy wymagają dla zawarcia um. sprzedaży rzeczy, której dot. prawo odkupu (a więc jeśli np. dot. nieruchomości to w formie aktu notarialnego).

-    Sporne w doktrynie: czy poprzez samo oświadczenie o wykonaniu prawa odkupu dochodzi do skutku zwrotna um. sprzedaży (wówczas zastrzeżenia prawa odkupu traktowane jest jako oferta kupującego), czy poprzez złożenie oświadczenia aktualizuje się obowiązek kupującego do zawarcia stosownej um. sprzedaży z wykonującym prawo odkupu. Przeważa pogląd drugi.

-    Cena odkupu – powinno się oznaczyć w umowie. W braku takiego oznaczenia – stosować kryteria z KC, a więc: cena odkupu = cena sprzedaży + koszty sprzedaży (np. opłaty notarialne) + nakłady (jednakże zwrot nakładów, które nie stanowiły nakładów koniecznych, należy się kupującemu tylko w granicach istniejącego zwiększenia wartości rzeczy).

    Jeżeli określona w umowie cena odkupu przenosi cenę i koszty sprzedaży, wykonujący prawo odkupu może żądać obniżenia ceny odkupu do wartości rzeczy w chwili wykonania prawa odkupu, jednakże nie niżej sumy obliczonej według przytoczonych wyżej kryteriów wskazanych w KC.

-    Prawo odkupu jest niezbywalne i niepodzielne. Jeżeli jest kilku uprawnionych do odkupu, a niektórzy z nich nie wykonywają tego prawa, pozostali mogą je wykonać w całości.

Prawo pierwokupu

Jest to zastrzeżenie, które rodzi po stronie danego podmiotu uprawnienie do pierwszeństwa kupna rzeczy na wypadek gdyby podmiot zobowiązany zawarł um. sprzedaży z O3.

-     Uprawnienie to może zostać zrealizowane wyłącznie wtedy, gdy podmiot zobowiązany zdecyduje się sprzedać rzecz, zawierając stosowną um. sprzedaży z osoba trzecią. Tylko wtedy podmiot uprawniony może z prawa pierwokupu skorzystać – prawo to nie jest więc realizowane z inicjatywy uprawnionego.

-    prawo pierwokupu może wynikać z ustawy albo z czynności prawnej.

-    zobowiązany z tytułu pierwokupu ma obowiązek zawarcia um. sprzedaży z osobą trzecią pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu prawa swego nie wykona (w razie sprzedaży nieruchomości może to być wyłącznie um. zobowiązująca, w razie sprzedaży rzeczy ruchomej może to być um. rozporządzająca, gdzie skutek rozporządzający następuje w razie nieskorzystania przez uprawnionego z prawa pierwokupu). Zobowiązany powinien niezwłocznie zawiadomić uprawnionego o treści um. sprzedaży (a więc wszystkich jej istotnych postanowieniach) zawartej z osoba trzecią.

-    prawo pierwokupu wykonuje się poprzez złożenie oświadczenia woli zobowiązanemu. Forma oświadczenia zależy od wymagań dot. formy przy sprzedaży przedmiotu, którego dot. prawo pierwokupu. Wykonanie prawa należy uznać za skuteczne jeżeli zbywca został powiadomiony o złożeniu oświadczenia woli we właściwej formie (można więc np. zawiadomić o złożeniu oświadczenia w formie aktu notarialnego w odniesieniu do nieruchomości, bez potrzeby przesyłania odpisu tego aktu).

-    Prawo pierwokupu co do nieruchomości można wykonać w ciągu miesiąca, a co do innych rzeczy - w ciągu tygodnia od otrzymania zawiadomienia o sprzedaży. Możliwa jest umowna modyfikacja tych terminów. W czasie trwania tych terminów nie mogą być podejmowane okoliczności, które hamowałyby bądź eliminowały wykonanie prawa pierwokupu (np. nie jest dopuszczalne rozwiązanie um. sprzedaży).

-    skutki naruszenia prawa pierwokupu:

(a)    jeżeli prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy, sprzedaż dokonana bezwarunkowo jest nieważna (spór w doktrynie: czy nieważna cała um. – cała um. upada; czy też wyłącznie "bezwarunkowość um." – w związku z czym nie upada cała um., ale przekształca się w warunkową).

(b)    w pozostałych przypadkach um. jest ważna, ale zobowiązany ponosi obowiązek odszkodowawczy. Naruszenie prawa pierwokupu może polegać na:

    -    sprzedaży rzecz O3 bezwarunkowo

    -    braku zawiadomienia uprawnionego o sprzedaży;

    -    podaniu wiadomości o istotnych postanowieniach um. sprzedaży niezgodnie z rzeczywistością.

Sankcją odszkodowawczą objęte jest samo pozbawienie możliwości wykonania prawa pierwokupu (nie trzeba udowadniać, że skorzystało by się z tego prawa) i straty poniesione z tego tytułu (w zasadzie tylko ujemny interes um., np. koszty ustanowienia pierwokupu). Nie są objęte odpowiedzialnością odszkodowawczą następstwa tego, że uprawniony nie stał się właścicielem rzeczy, której pierwokup dotyczył.

Dyskusyjne czy można powołać się na art. 59 (uznanie um. sprzedaży za bezskuteczne) – doktryna podzielona, orzecznictwo za.

-    Przez wykonanie prawa pierwokupu dochodzi do skutku między zobowiązanym a uprawnionym um. sprzedaży tej samej treści, co um. zawarta przez zobowiązanego z osobą trzecią – samo złożenie oświadczenia woli skutkuje więc powstaniem um. pomiędzy stronami bez potrzeby dokonywania dodatkowych czynności. Uprawniony wykonujący prawo pierwokupu może domagać się uznania za bezskuteczne wobec niego tych postanowień um., które mają na celu udaremnienie pierwokupu (mogą to być np. uciążliwe i niespotykane świadczenia uboczne, powiązanie um. sprzedaży z innymi czynnościami czyniącymi sprzedaż nieatrakcyjną). Ponadto, jeżeli um. sprzedaży zawarta z osobą trzecią przewiduje świadczenia dodatkowe, których uprawniony do pierwokupu nie mógłby spełnić, może on swe prawo wykonać uiszczając wartość tych świadczeń. Jednakże gdy prawo pierwokupu przysługuje Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego z mocy ustawy, takie świadczenie dodatkowe uważa się za nie zastrzeżone.

-    Jeżeli według um. sprzedaży zawartej z osobą trzecią cena ma być zapłacona w terminie późniejszym, uprawniony do pierwokupu może z tego terminu skorzystać tylko wtedy, gdy zabezpieczy zapłatę ceny (a więc co do zasady uprawniony powinien uiścić cenę w momencie wykonania prawa pierwokupu). Wymogu tego nie stosuje się, gdy uprawnionym jest państwowa jednostka organizacyjna (nie dot. to państwowych osób prawnych, za które Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności).

-    Prawo pierwokupu jest niezbywalne. Jest ono niepodzielne, chyba że przepisy szczególne zezwalają na częściowe wykonanie tego prawa. Jeżeli jest kilku uprawnionych, a niektórzy z nich nie wykonywają prawa pierwokupu, pozostali mogą wykonać je w całości.

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Obsługa prawna firm tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl

 

Zmiana wierzyciela

Sposoby zmiany wierzyciela

• Przelew (cesja),
  
• Wstąpienie O3 w prawa zaspokojonego wierzyciela (poręczyciel, zastaw, hipoteka)
  
• Sukcesja (fuzje, przejęcia)
  

I. Przelew (cesja) wierzytelności (509 KC)

Przelew wierzytelności (cesja) jest umową zawieraną przez dotychczasowego wierzyciela (cedenta) z osobą trzecią (cesjonariuszem), na mocy której cesjonariusz nabywa od cedenta przysługującą mu wierzytelność (wraz ze wszystkimi związanymi z nią prawami, także roszczeniami o zaległe odsetki).

Jest to czynność prawna konsensualna.

Wierzytelność stwierdzona pismem = przelew powinien być również pismem stwierdzony (art. 511 kc)

Do przeniesienia wierzytelności w drodze przelewu zbędna jest zgoda dłużnika (art. 509 §1 kc).

Zgodnie z art. 509 kc  wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na O3 (przelew).

Nie można dokonać cesji:

1. gdy przelewu zakazują szczególne normy prawne np. art.595
   
2. gdy przelew sprzeczny jest z zastrzeżeniem umownym, zwartym w umowie pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem – strony mogą wykluczyć cesję wierzytelności lub uzależnić ją od zgody dłużnika, i to ze skutkiem wobec osób trzecich. Jeżeli jednak wierzytelność została stwierdzona pismem, zastrzeżenie jej niezbywalności jest tylko wtedy skuteczne, gdy pismo zawiera o nim wzmiankę, chyba że nabywca (cesjonariusz)o zastrzeżeniu tym wiedział w chwili przelewu (art. 514 kc)
   
3. gdy przelew sprzeciwia się właściwości zobowiązania (taki charakter mają m.in. wierzytelności typu akcesoryjnego, z uwagi na to, że spełniają one funkcję pomocniczą wobec innej wierzytelności lub jakiegoś prawa)
   
4. przeniesienia wierzytelności związanej z dokumentem na okaziciela lub dokumentem zbywalnym przez indos (art. 517).  Przeniesienie wierzytelności z dokumentu na okaziciela następuje przez przeniesienie własności dokumentu. Do przeniesienia własności dokumentu potrzebne jest jego wydanie.
   

Przelew może przybrać dwojaką postać:

• um. o podwójnym skutku (zobowiązująco- rozporządzającym)
  
• czystej um. rozporządzającej
  

Ad.1) Przelew w pierwszej postaci polega na umowie zobowiązującej, w wykonaniu której następuje przeniesienie wierzytelności. Skutek ten (rozporządzający) nie musi być musi być jednak w umowie wyrażony ze względu na treść art. 510 §1 kc. W myśl tego przepisu  um. sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna um. zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły

Ad. 2) Przelew w drugiej postaci polega na realizacji tylko jego skutków rozporządzających. Pomimo to pozostaje umową kauzalną, której ważność zależy od dokonania przysporzenia przez przeniesienie własności. Zobowiązanie to może wynikać nie tylko z jakiejś um., ale także z innych zdarzeń prawnych np. bezpodstawnego wzbogacenia, czynu niedozwolonego itp.

Przedmiotem um. są wierzytelności już istniejące oraz wierzytelności przyszłe, ale ich treść musi zostać w umowie przelewu określona.

Skutek wobec wierzyciela:

• Cedent przestaje być wierzycielem, staje się nim cesjonariusz.
  
• cesjonariusza nie chroni dobra wiara – wierzytelność przechodzi na nabywcę w takim stanie, w jakim była w chwili zawarcia um. o przelew, a więc ze wszystkimi związanymi z nią prawami i brakami (np. przedawnieniem)
  
• Jeżeli cedent przelał wierzytelność, która mu nie przysługuje lub przysługuje w mniejszym zakresie, ponosi za to odpowiedzialność wobec cesjonariusza (art. 516 zd. 1 kc). Chodzi o odpowiedzialność za wady prawne cedowanej wierzytelności. Natomiast cedent nie ponowi odpowiedzialności za wypłacalność dłużnika (art. 516 zd. 2 kc), chyba że ją na siebie przyjął (w tzw. umowie gwarancyjnej).
  

Skutek wobec dłużnika:

1. Jego sytuacja prawna nie ulega zmianie, z tym tylko, że powinien świadczyć cesjonariuszowi – jako swojemu aktualnemu wierzycielowi.
   
2. Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, dopóty spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy (cesjonariusza), chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik uzyskał w inny sposób wiarygodną wiadomość wiedział o przelewie (art. 512 kc)- ochrona dłużnika działającego w dobrej wierze. Zasadę tę stosuje się także do czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem.
   
3. Realizując zasadę, że sytuacja prawna dłużnika nie uległa w następstwie cesji pogorszeniu, art. 513 §1 kc przewiduje możliwość zgłoszenia przez niego wszelkich zarzutów, jakie miał on przeciwko cedentowi w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.
   
4. W szczególności dłużnik może podnieść przeciwko cesjonariuszowi także zarzut potrącenia, który mu przysługiwał wobec cedenta (art. 513 §1 kc). W tym przypadku przełamana została więc zasada, że potrącenie dopuszczalne jest tylko między osobami, które są jednocześnie względem siebie dłużnikiem i wierzycielem Potrącenie to jest dopuszczalne, chociażby wierzytelność dłużnika stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Nie dot. to jednak wypadku, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.
   

II. Wstąpienie O3 w prawa zaspokojonego wierzyciela

Regulacja art. 518 kc.

Stosunek zobowiązaniowy, mimo zaspokojenia wierzyciela nie ulega wygaśnięciu, lecz trwa nadal ze zmienionym tylko podmiotem po stronie wierzyciela (subrogacja). Wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela następuje z mocy prawa. Skutki prawne wstąpienia są przez analogię podobne do skutków cesji.

Zmiana wierzyciela następuje przy zachowaniu poniższych warunków.

Osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty (zachowana musi zostać tożsamość zobowiązania):

1. jeżeli płaci cudzy dług, za który jest odpowiedzialna osobiście (np. poręczyciel) albo pewnymi przedmiotami majątkowymi (np. zastaw, hipoteka);
   
2. jeżeli przysługuje jej prawo, przed którym spłacona wierzytelność ma pierwszeństwo zaspokojenia (np. hipoteka z wyższym pierwszeństwem wpisu w KW);
   
3. jeżeli działa za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa zaspokojonego wierzyciela; zgoda dłużnika powinna być pod nieważnością wyrażona na piśmie (konwersja); dłużnik liczy zazwyczaj na korzystniejszą sytuację prawną, będąc uzależnionym od swego nowego, przyszłego wierzyciela (np. niższe odsetki, dłuższe terminy spłaty)
   
4. jeżeli to przewidują przepisy szczególne.
   

W przypadku częściowego zaspokojenia wierzyciela przez osobę trzecią, wierzyciel zachowuje wierzytelność do pozostałej części, a nawet przysługuje mu pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzytelnością, która przeszła na osobę trzecią wskutek częściowej zapłaty.

W przeciwieństwie do cesji, wstąpienie będzie dopuszczalne po wyrażeniu zgody dłużnika.. Dyskusyjnym jest, czy osoba trzecia może wstąpić w prawa wierzyciela na podstawie um. zawartej z nim.

Wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia, jeżeli jest już ono wymagalne. Także sprzeciw dłużnika nie uchyla obowiązku wierzyciela.

Jeżeli wierzyciel bezzasadnie omówi przyjęcia świadczenia od os. trzeciej, popadnie w zwłokę dłużnika.

Do ochrony dłużnika analogicznie stosuje się przepisy o przelewie wierzytelności:

- dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, dlatego osobie trzeciej powinno zależeć na szybkim powiadomieniu dłużnika o zmianie wierzyciela;

- dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy.

III. Inne przypadki zmiany wierzyciela

Zmiana wierzyciela może nastąpić:

• na skutek zdarzeń, z którymi ustawa wiąże przejście wierzytelności i długu określonej strony stosunku zobowiązaniowego: np. art. 625, 626, 678, 691 kc)
  
• na skutek sukcesji generalnej – m.in. przekształcenie spółek prawa handlowego, dziedziczenie.
  

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Obsługa prawna firm tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl

 

 

Służebność

Służebność gruntowa

a służebność osobista

Służebności = ograniczone pr. rzeczowe.

Ze względu na kryterium osoby uprawnionego wyróżniamy:

• Służebności gruntowe = Uprawniony - każdoczesny właściciel nieruchomości władnącej. Cel - zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej. Prawo związane z nieruchomością władnącą – jest częścią składową nieruchomości.
  
• Służebności osobiste = Uprawniony - oznaczona osoba fizyczna. Cel - zaspokojenie osobistych potrzeb osoby uprawnionej. Niezbywalne, niedziedziczne, gaśnie z chwilą śmierci uprawnionego. Nie można ustanowić wbrew woli właściciela.
  

Służebność osobista = prawo, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej.

Postacie służebności:

a) służebności czynne (pozytywne) – polegają na uprawnieniu do korzystania w oznaczonym zakresie z cudzej nieruchomości (np. drogowa).

b) służebności bierne (negatywne) – zobowiązują właściciela nieruchomości obciążonej do niewykonywania określonych uprawnień względem własnej nieruchomości (np. zakaz sadzenia drzew).

Służebności Gruntowe

Jest prawem związanym z prawem własności nieruchomości władnącej i stanowi jej część składową.

Musi mieć na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej części.

Treść i cel

"Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (władnącej) prawem, którego treść polega na tym, że: właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności,

Powstanie

• w drodze czynności prawnej (jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli)
  
• konstytutywne orzeczenie sądu (art. 145, 146 i 151 Kc)
  
• decyzja administracyjna (art. 112 i 120 ustawy o gospodarce nieruchomościami)
  
• zasiedzenie (polegająca na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia);
  

Jest ona ustanawiana na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnącej i obciąża każdoczesnego właściciela nieruchomości służebnej.

Rodzaje służebności gruntowych:

• czynne = np. drogowa, pobierania wody, oparcie budynku o mur sąsiada,
  
• bierne = np. zakaz wznoszenia budynków na określonej działce, budynku o określonej wysokości, zakaz sadzenia drzew wysokopiennych.
  

Czas trwania = Zasadniczo powinna być ustanawiana bezterminowo, nie ma jednak przeszkód, by czas jej trwania ograniczyć terminem czy warunkiem.

Odpłatność = nie należy do treści służebności. Kwestia ta została pozostawiona decyzji stron, z wyjątkiem ustanawiania mocą orzeczenia sadowego służebności w prawie sąsiedzkim, mocą decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu, a także zmiany z ważnych potrzeb gospodarczych treści czy sposobu wykonywania służebności (art. 291 KC).

Podmioty uprawniony = każdoczesny właściciel nieruchomości władnącej.

Podmioty zobowiązany = każdoczesny właściciel nieruchomości obciążonej.

Nie zawsze jednak podmiotem służebności gruntowej jest właściciel nieruchomości. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 286 Kc, który pozwala na ustanowienie służebności gruntowej na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej, bez względu na to czy jest ona właścicielem nieruchomości gruntowej.

Zakres i wykonywanie służebności

w braku innych danych zakres i wykonywanie określają zasady współżycia społ. i zwyczaje miejscowe, powinna jak najmniej utrudniać korzystanie z nieruchomości obciążonej, właściciel nieruchomości władnącej w braku um. obowiązany do utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej (jeżeli obowiązek ten został włożony na właściciela nieruchomości obciążonej, właściciel jest odpowiedzialny także osobiście za wykonanie tego obowiązku. Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna).

Roszczenia:

• o zmianę treści lub sposobu wykonywania służebności za wynagrodzeniem (ważne potrzeby gosp. wł. nieruch. obciąż.), chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej;
  
• o zniesienie służebności za wynagrodzeniem (gdy stała się szczególnie uciążliwa a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej);
  
• o zniesienie bez wynagrodzenia – gdy utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie.
  

Wygaśnięcie:

• niewykonywanie przez 10 lat (przy służebności biernej: gdy na nieruchomości obciążonej istnieje od 10 lat stan sprzeczny z treścią służebności wygaśnięcie następuje ex lege); do wykazania, iż nastąpiło wygaśniecie niezbędne jest uzyskanie potwierdzenia tego skutku orzeczeniem sądowym, które ma charakter deklaratoryjny.
  
• zrzeczenie się przez uprawnionego;
  
• konfuzja;
  
• zniesienie będące skutkiem utraty wszelkiego znaczenia dla nieruchomości władnącej, na żądanie właściciela nieruchomości obciążonej;
  
• zniesienie na wniosek właściciela nieruchomości obciążonej za wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa, a nie jest konieczna do korzystania z nieruchomości władnącej;
  

Służebności Osobiste = ustanowiona na rzecz określonej osoby fizycznej (wyłącznie).

Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej – nie można wbrew woli właściciela nieruchomości.

Podczas gdy służebność gruntowa służy zwiększeniu użyteczności nieruchomości władnącej, to celem służebności osobistej jest zaspokojenie osobistych potrzeb osoby uprawnionej (też jej domowników przy służebności mieszkania).

Powstanie. Sposoby.

Czynność prawna (um. pomiędzy właścicielem nieruchomości obciążonej a uprawnionym);

Konstytutywne orzeczenie sądu w przypadku wskazanym w art. 146 Kc.

Zakres i wykonywanie służebności osobistej.

W braku innych danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zas. wp. społ. i zwyczajów miejscowych.

Wygaśnięcie.

• najpóźniej ze śmiercią uprawnionego (w przypadku służebności mieszkania strony mogą się jednak umówić, że będzie ona przysługiwała jego dzieciom, rodzicom i małżonkowi).
  
• Zniesienie służebności mocą orzeczenia sądowego (art. 294-295 kc)
  
• Zwolnienia od służebności w razie podziału nieruchomości obciążonej (art. 290 § 1 kc)
  
• Niewykonywania przez lat 10 (art. 293 kc)
  
• Zamiany służebności na rentę (art. 303 kc)
  

Charakter służebności osobistej.

• Niezbywalna (przy służebności mieszkania strony mogą jednak umówić się, że w razie śmierci uprawnionego służebność mieszkania będzie przysługiwać jego dzieciom, rodzicom i małżonkowi),
  
• niedziedziczna,
  
• nie można przenieść uprawnienia do wykonywania, (wyjątek służebność mieszkania, albowiem uprawniony może przyjąć na mieszkanie wymienione w przepisie art. 300 Kc osoby)
  
• nie można zasiedzieć.
  

Żądanie właściciela zamiany na rentę.

Jeżeli uprawniony dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa = właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zamiany na rentę w trybie procesu.

Służebność mieszkania = szczególny rodzaj służebności osobistej. Wyjątek od innych służebności osobistych, mogą z niej korzystać także O3. Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie: małżonka i małoletnie dzieci, a inne osoby tylko gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego; dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletności; można umówić się, że po śmierci uprawnionego służebność mieszkania będzie przysługiwać jego dzieciom, rodzicom, małżonkowi.

Linki sponsorowane

RADCA PRAWNY Obsługa prawna firm tel. 503-300-503 www.matysiak-radcaprawny.pl